Historia


Historia eksploatacji kamienia pińczowskiego

Wapień pińczowski to kamień znany i eksploatowany od XI wieku – z lat 1040- 1120 pochodzi kolegiata w Wiślicy do budowy której użyto wapieni z ośrodka górniczego w Pińczowie.Rozwój kamieniołomów w okolicach Pińczowa był bardzo dynamiczny i początkowo związany z zakonem cystersów z Jędrzejowa.Wykorzystywali wapień do budowy własnego opactwa przy pomocy swoich pochodzących z Francji współbraci.Pierwszymi obiektami przy wznoszeniu których użyto wapieni pińczowskich były oprócz kościoła w Wiślicy i opactwa w Jędrzejowie kościoły  w Kościelcu pod Proszowicami , Imielnie ,  Mokrsku, Zagości. W XIII wieku wybudowano w Pińczowie z tutejszego kamienia okazały zamek W 1429 roku Pińczów otrzymał prawa miejskie i w tym czasie musiał istnieć w Pińczowie i okolicach dobrze rozwinięty ośrodek kamieniarsko-budowlany.W XV wzniesiono następny zamek z ogromnych ciosów wapienia oraz kolegiatę i klasztor paulinów w Pińczowie.Możliwe że już wtedy wsród budowlańców byli Włosi.Ale prawdziwy rozkwit wapień pińczowski przeżył w XVI wieku.Tutejsze kamieniołomy stają się ważne dla budownictwa w całym kraju.Dużą rolę odgrywali cudoziemcy głównie z Włoch gdzie tradycje sięgały czasów Republiki i Imperium Rzymskiego.Trwały wapień pińczowski znakomicie odpowiadał zarówno modzie tej epoki jak i warunkom technicznym jakie musiał spełnić. Sam Pińczów w tym okresie był prężną miejscowością z liczną kolonią obcokrajowców i stał się ważnym ośrodkiem ruchu kulturalnego i umysłowego.Zabudowa Pińczowa była z oczywistych względów głównie murowana i często bogato zdobiona o czym świadczą pozostałości tej epoki np „Dom na Mirowie”.Lokalne zakłady kamieniarskie wykonywały zlecenia na zamówienia dworu królewskiego.W 1538 osiedlił sie w Pińczowie Santi Gucci z Florencji – nadworny architekt i rzeźbiarz Stefana Batorego i Zygmunta  III Wazy. To z Pińczowa dostarczano z warsztatu Santi Gucciego materiał do budowy zamku w Niepolomicach a potem do zamku w Grodnie.Dla Myszkowskich Gucci buduje z udziałem wapienia pińczowskiego zamek w Książu Wielkim.Pod kierunkiem tego słynnego architekta dokonuje się też pierwszych przebudów zamku pińczowskiego.Znamienne że nazwa wioski w której znajduje się kamieniołom wapienia pińczowskiego to Włochy. W tym okresie powstają maszkarony Sukiennic krakowskich które wykonał następny Włoch – Padovano, oraz zamek Leszczyńskich w Baranowie Sandomierskim, zamek w Janowcu, a w samym Pińczowie liczne kamienice mieszczańskie oraz zachowana do dziś synagoga , baszta ogrodowa , kaplica św.Anny która stała się symbolem tej miejscowości. W 1716 wybudowano z kamienia pińczowksiego kościół w Młodzawach a u stóp wzgórza zamkowego w Pińczowie klasycystyczny pałac.Jako fundację ówczesnego proboszcza Hugona Kołłątaja wybudowano kościół w Krzyżanowicach, następnie w Michałowie. W okresie międzywojennym wydobyciem i przerobem zajmowała sie Pińczowska Spółka Budowlana.Zatrudniano tam od kilkunastu do kilkudziesięciu ludzi.Nie stosowano prawie żadnych urządzeń technicznych.Używano transportu konnego, a na dalsze odległości kamień wysyłano transportem kolejowym.Do przerobu zainstalowano prymitywny trak przecierający bloki na płyty.Stosowano kamień zarówno w budownictwie jak i do wyrobu rzeźb i pomników.Kamień łamany nabywała miejscowa ludność i stosowała jako kamień fundamentowy oraz do wznoszenia murów.W 1928 z kamienia wybudowano budynek szkoły powszechnej.Ponad 80 lat poźniej nasza firma dostarczała na budowaną przy tej szkole salę wielofunkcyjną materiał na elewację. Materiały z wapienia pińczowskiego wysyłano do budowy Gdyni, na elewacje budynków ZUS i Banku Gospodarstwa Krajowego.Wojna spowodowała drastyczne zmniejszenie ilości wydobywanego materiału. Ponowny imponujący wzrost wydobycia i sprzedaży porównywalny z XVi XVI wiekiem odnotowano w okresie powojennym- w 1954 roku wydobywano juz ok 6 000 m3 bloków i 27 000 ton kamienia łamanego rocznie.Dostarczono je na ważne dla kraju budowy: Pałąc Kultury i Nauki, gmach Sejmu , Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową, urzędy centralne, hotele, teatry Nasz zakład stara się podtrzymać i  kontynuować pińczowskie tradycje kamieniarskie


Pochodzenie, właściwości fizyczne i chemiczne Wapień pińczowski jest wapieniem litoamniowymJest skałą węglanową, osadową.Powstał przez nagromadzenie się wielkiej ilości wapiennych szczątków glonów morskich.Jest zaliczany do grupy wapieni lekkich, charakteryzuje się dużą porowatością i małym ciężarem objętościowym.Ma kilka unikalnych cech do których zalicza się wlaśnie jego mały ciężar oraz zdolność do patynowania się i wzrost twardości po stracie naturalnej wilgotności.Wystawiony na działanie powietrza materiał ten twardnieje i zachowuje nawet po wielu latach wszystkie szczegóły profilowania czy rzeźby.Jego zdolność do utwardzania związana jest z krystalizacją i osadzaniem się w porach kamienia węglanu wapnia .Warstwa patyny jaką pokrywa się z upływem lat ten kamień ma gr 2-4 mm ,jest twarda, mało porowata i trudnonasiąkliwa. Wapień pińczowski pod wpływem wody nie rozkłada się i może być używany w budownictwie wodnym. Porowatość na poziomie 25% powoduje że ma świetne właściwosci wygłuszające.Ten sam parametr pozytywnie wplywa na jego właściwości termoizolacyjne. Dzięki swoim szczególnym właściwościom jest doskonałym materiałem kamiennym na rzeźby, elewacje, okładziny, uźywany jest w budownictwie jako materiał konstrukcyjny ( ściany, portale) , tralki , balustrady , kolumny , gzymsy, oraz kruszywo do betonów lekkich i mączki wapienne.


Wyniki badań wapienia pińczowskiego ze złoża „Włochy”

Nasiąkliwość – poniżej 12%

Mrozoodporność (25 cykli) – całkowita

Wytrzymałość na ściskanie – powyżej  9 MPa świeży 

Gęstość – 1,6g/cm3

Porowatosc – 25%-26%

Powyższe wyniki dotyczą próbek świeżo pobranych ze złoża.Zaskakujące właściwości tego kamienia powodują że elementy z tego kamienia po „sezonowaniu” mają o wiele lepsze parametry Po wyschnięciu jego parametry zdecydowanie rosną np nasiąkliwość spada wielokrotnie ( uzyskano wyniki poniżej 2 %) a odporność na ściskanie rośnie do przynajmniej 50 MPa. Interesującą cechą jest gęstość objętościowa tego kamienia co powoduje że płyty są lekkie i kotwy elewacyjne będą przenosić ciężary o 30-40 % mniejsze niż przy zastosowaniu piaskowca lub granitu.Dzięki wysokiej porowatości kamień ten ma właściwości wygłuszające oraz jest dobrym izolatorem.

Kamień ten jest  całkowicie odporny na niszczące działanie atmosfery przemysłowej.